Nỗi Buồn Chiến Tranh – tác phẩm chân thực về chiến tranh Việt Nam

0
268

So với các tác phẩm khác viết về Chiến tranh Việt Nam, tiểu thuyết “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh có nội dung khác hẳn. Nó không phải là chủ nghĩa anh hùng, ta thắng – địch thua… Ở tác phẩm này, nhà văn đã đứng ở góc độ nhân bản để viết về cuộc chiến. Theo nhiều người đánh giá, đây là tác phẩm hay nhất viết về chiến tranh Việt Nam

Nỗi buồn chiến tranh

Nội dung chân thực

Nỗi buồn chiến tranh xoay quanh cuộc sống, tình yêu và chiến tranh qua những dòng hồi tưởng đầy bi thương của nhân vật chính: Kiên.

Kiên, một chàng trai Hà Nội, thuở sinh viên cũng như bao chàng trai mới lớn khác, chỉ có chuyện học hành và yêu đương. Anh có một tình yêu đẹp với Phương, cô bạn học cùng lớp.

Rồi như bao thế hệ thanh niên thời đó, anh phải ra trận. Vì tình yêu, Phương đã theo Kiên trên đoàn tàu chở vào Nam. Nhưng đến cầu Hàm Rồng, tàu bị đánh bom, trong lúc hỗn loạn, Phương bị cưỡng hiếp trong sự bất lực của Kiên.

Sau khi bị cưỡng hiếp, Phương đã không còn bình thường nữa. Quá đau buồn, Kiên đã bỏ Phương lại và vào Nam chiến đấu để đoạn tuyệt với quá khứ.

Cuộc chiến tranh dưới ngòi bút của Bảo Ninh khác hẳn với hình ảnh hào hùng của các tác phẩm trước đó, nó trần trụi, tàn nhẫn, khốc liệt và độc ác đối với cả hai phe.

Đó là cảnh tượng tiểu đoàn của Kiên tháo chạy trên sườn dốc, quá nửa tiểu đoàn tan tác đã nằm gục xuống Truông Gọi Hồn. Những thân thể còn sống, rách rưới, nát tươm đang lê lết, tháo chạy trong làn đạn kẻ thù. Tiểu đoàn trưởng dí sát khẩu súng ngắn vào đầu mình, đúng giây phút hình dạng con người rời bỏ đồng chí tiểu đoàn trưởng đó, Kiên cũng trúng đạn kẻ thù và lăn mình xuống suối. Kiên ngất đi rồi tỉnh lại, tỉnh lại rồi lịm đi, vết thương nhỏ máu, quyện với mồ hôi, nhớp nháp. Thần chết vờn quanh, trực sẵn để gọi Kiên theo rồi lại buông tha.

Tại một con thác nằm sâu trong núi, nơi những Thịnh con, Thịnh lớn và chính Kiên đã chứng kiến cái đẹp bị giết hại, thương đau và tiếc nuối. Ba cô gái trong đội giao liên – Ba đồng đội của Kiên trong một thời gian đã nảy sinh tình cảm giữa thời chiến, giữa núi rừng hoang vu và cô quạnh. Rồi một toán thám báo ra tay sát hại ba người con gái nọ, cùng với đó là Thịnh con hy sinh trong khi giao chiến với toán thám báo. Đó là sự căm hận tột đỉnh, sự tiếc nuối xót xa, sự đấu tranh tận cùng trong việc có kết liễu toán thám báo hay không và rồi cuối cùng Kiên quyết định giao chúng cho cấp trên.

Đó là một người đào ngũ là Can. Cái chết của Can, nhẹ nhàng nhưng nhục nhã, yên ả nhưng ám ảnh. Hốc mắt bị quạ, cá rỉa hết, trống hốc, mọc rêu xanh lè, da dẻ chốc hết, mục rữa bên bờ con suối. Một cái chết mà về sau cũng chẳng được ai nhắc đến, chẳng ai tưởng nhớ, một kiếp người nằm sâu dưới đất nhưng bị vùi lấp bởi sự ghẻ lạnh, khinh bỉ, coi thường. Và Can chết trong cơn mưa rừng ngày đó, lạnh lẽo và âm u.

Nỗi buồn chiến tranh - Bảo Ninh

Kiên cũng nhiều lần tước đoạt, lấy đi mạng sống kẻ thù, những cách kết liễu đầy man rợ, đầy thương đau với chính Kiên.

Đó là cảnh Kiên cầm cây AK xả cả một băng đạn vào tên lính Mỹ đang hoảng hồn, ú ớ. Hoặc như cách Kiên xả cả băng đạn vào một nữ cảnh sát Mỹ tại Tân Sơn Nhất trước ngày thống nhất, tiếng đạn AK ghim xuyến nền đá như đóng đinh vào tâm trí anh.

Trong núi rừng đầy âm u, Kiên cũng chứng kiến không ít điều kinh dị, ma mị.

Đó là hình ảnh người – vượn,  mà người lính đã bắn nhầm: “khi ngã ra, cạo sạch bộ lông thì hóa ra: con vật hiện nguyên hình là một mụ đàn bà béo xệ, da sần lở, nửa xám, nửa trắng hếu, cặp mắt trợn ngược… Cả trung đội thất kinh, rú lên, ù té, quẳng tiệt nồi niêu, dao kéo…”.

Đó là hình ảnh hoa hồng ma – một loài hoa ưa hút máu người tử trận nên hoa rất thơm. Và đến lượt các đồng đội của những người tử trận còn sống sót, lại thích ngửi, say hút hoa hồng ma: “chỉ sau vài hơi rất mạnh là đã lặng lẽ xiêu lịm đi như tà khói mong mênh. Có thể nhờ khói hoa hồng ma mà quên mọi nông nổi đời lính, quên đói khổ, chết chóc, quên béng ngày mai… Đồng đội của Kiên mỗi người mỗi kiểu say sưa, mơ màng, trong khói hồng ma”…

Đó là tiếng hú: vô số đoạn văn tác giả khắc họa các sắc thái khác nhau của tiếng hú: Tiếng hú ghê rợn của núi rừng hoang vắng, huyền bí, thâm u, tiếng gọi bạn tình của muông thú hay tiếng hú dài của những bóng ma, điệp trong tiếng cười điên dại… Tiếng hú này được tái hiện qua giấc mơ, qua những ảo giác điên loạn, vụt hiện của Kiên nên càng trở nên ghê rợn, man rợ.

Với một người đã đi qua cuộc chiến, với những cuộc trải nghiệm như thế thì thật khó mà chịu đựng nổi. Chúng ta thường nghe về “Hội chứng chiến tranh Việt Nam”, đó là những người lính Mỹ sau khi tham chiến, trải qua cuộc chiến tranh đẫm máu và tàn nhẫn đã ám ảnh họ. Nhiều người sau khi trở về đã không chịu nổi phải tự sát. Thì trong “Nỗi buồn chiến tranh”, Bảo Ninh cũng đã chỉ ra không chỉ lính Mỹ mới có “Hội chứng chiến tranh Việt Nam”, mà những người lính miền Bắc trở về, nhiều người cũng bị ám ảnh bởi cuộc chiến quá thảm khốc đó.

Kiên bước ra khỏi cuộc chiến, hòa bình nhưng trong tâm trí anh không hề có sự bình yên thanh thản.

Phương, cô gái trong trắng xinh đẹp ngày nào, mối tình đầu đẹp đẽ của Kiên đang hành nghề mại dâm. Đối diện với điều này, anh không sốc, không đau buồn, cũng không oán hận, mặc dù anh vẫn còn tình cảm với Phương. Anh đã nếm đủ đau thương đến mức tâm hồn và trái tim của anh đã khô cằn, chai sạn.

Cuộc sống càng trôi đi, chiến tranh càng ở lại phía sau thì Kiên càng lún sâu vào chính cuộc chiến mà mình đã bước ra. Thực tại mới chính là cuộc chiến với Kiên, sự tẻ nhạt, khô khan của cuộc sống cùng những đêm quay ngược ký ức đang bòn rút từng chút một sinh lực của anh.

Kiên sống song song, đồng thời trong hai cuộc sống: Thực và ảo, hiện tại và quá khứ, đan xen lẫn lộn không tách rời. Thực tại của Kiên mờ nhạt, không thể hòa nhập với mọi người. Thực tại gắn với khói thuốc, men say, sự ngột ngạt trong căn phòng khu tập thể.

Nỗi buồn chiến tranh – đưa những người lính hai bờ chiến tuyến lại gần nhau

Nỗi buồn chiến tranh
Các phiên bản tiếng nước ngoài của Nỗi buồn chiến tranh.

Chúng ta vẫn luôn tự hỏi, những người Mỹ tham gia cuộc chiến tranh Việt Nam nghĩ gì về đối phương. Và đây là bình luận của một người lính Mỹ:

“Tôi khiếp sợ họ, khiếp sợ họ kinh hồn luôn. Nhưng chính vì thế mà tôi căm thù họ.”

Đó cũng là tâm lý của rất nhiều lính Mỹ, họ rất căm ghét đối phương, họ nghĩ đối phương của họ hẳn đều là những kẻ độc ác không khác nào quỷ dữ, bởi chỉ có quỷ dữ mới có thể khiến họ sợ hãi đến như thế.

Tuy nhiên, “Nỗi buồn chiến tranh” đã cho những người lính Mỹ cũng như người dân Mỹ thấy rằng, đối phương của họ, cũng là những con người, cũng phải trải qua bao đau thương của cuộc chiến và hội chứng chiến tranh Việt Nam giống như họ. Tác phẩm này đã đưa những người lính xích lại gần nhau hơn bởi họ nhận ra, họ đều chỉ là những nạn nhân của chiến tranh.

Bút pháp “dòng ý thức”

Nỗi buồn chiến tranh được nhà văn Bảo Ninh viết theo lối dòng ý thức. Đó là những câu chuyện đan xen giữa quá khứ và thực tại trong những mảnh ký ức của nhân vật. Ta theo dõi cốt truyện cũng là dõi theo dòng ý thức phức tạp của nhân vật.

Đây là một lối viết không sử dụng bất cứ kỹ thuật viết tiểu thuyết nào, nó cũng không theo một logic nào cả. Nó gần như là những nỗi ám ảnh trong nhà văn dồn nén lại và đến một ngày nào đó thì tuôn trào ra. Lúc đó nhà văn sẽ chỉ biết viết và viết, viết ra những điều trong đầu mình dồn nén và tác phẩm sẽ tự hoàn thiện trong một kết cấu siêu logic.

Đây cũng là lối viết không thể viết lại được, cũng không thể bắt chước. Vì đơn giản là “phút xuất thần” đó một đi không trở lại. Sau bao nhiêu năm, ta không thấy nhà văn Bảo Ninh viết một tác phẩm nào giống như thế. Dù vậy, một phút xuất thần đó cũng đủ để “Nỗi buồn chiến tranh” để lại một dấu ấn trong lịch sử Văn học Việt Nam và thế giới.

Đông Tuyền

Xem thêm:

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây